Smartfon zabiera uwagę rodziców i wpływa na rozwój dzieci. Poznaj badania o technoingerencji i sposoby budowania bliskich relacji.
Wyobraź sobie taką scenę.
Kilkuletnie dziecko siedzi na podłodze i buduje wieżę z klocków. Jest dumne. Włożyło w to mnóstwo wysiłku. W końcu udaje mu się postawić ostatni element. Z uśmiechem na twarzy podbiega do mamy lub taty i woła:
– Zobacz!
Rodzic jest obok. Siedzi na kanapie. Słyszy głos dziecka. Nawet podnosi wzrok. Problem polega na tym, że przez ostatnie kilka minut przewijał media społecznościowe. Jego oczy patrzą na dziecko, ale umysł nadal znajduje się gdzieś pomiędzy ostatnim filmikiem, wiadomością od znajomego i nagłówkiem przeczytanego przed chwilą artykułu.
– Ładnie – odpowiada odruchowo.
Dla dorosłego to tylko kilka sekund. Dla dziecka może to być coś znacznie więcej.
To właśnie w takich pozornie nieistotnych momentach budowane są relacje, poczucie bezpieczeństwa i emocjonalna więź. I właśnie w takich momentach smartfon coraz częściej staje się niewidzialnym konkurentem dziecka.
Rodzic jest obok, ale nie jest obecny
Jeszcze kilkanaście lat temu problem wyglądał inaczej. Rodzic był nieobecny, ponieważ pracował, wyjeżdżał lub miał inne obowiązki. Dzisiaj pojawił się nowy rodzaj nieobecności.
Psychologowie nazwali go technoingerencją (technoference).
To sytuacja, w której technologia zakłóca bezpośrednie relacje międzyludzkie. Nie chodzi wyłącznie o długie godziny spędzane przed ekranem. Chodzi o ciągłe przerywanie kontaktu przez powiadomienia, wiadomości, media społecznościowe czy nieustanną potrzebę sprawdzania telefonu.
Najbardziej niepokojące jest to, że dziecko często nie przegrywa z czymś ważnym. Nie przegrywa z pracą, obowiązkami czy sytuacją kryzysową.
Przegrywa z kolejnym przewinięciem ekranu.
Dziecko potrzebuje uwagi bardziej niż prezentów
Wielu rodziców jest przekonanych, że najważniejsze jest zapewnienie dziecku odpowiednich warunków materialnych.
Kupujemy zabawki. Organizujemy zajęcia dodatkowe. Szukamy najlepszych szkół i kursów.
Tymczasem rozwój dziecka opiera się przede wszystkim na czymś znacznie prostszym.
Na uwadze.
Badacze z Uniwersytetu Harvarda od lat opisują mechanizm określany jako „serve and return”. Można go porównać do gry w emocjonalnego tenisa.
Dziecko wysyła sygnał.
Patrzy. Uśmiecha się. Pokazuje rysunek. Zadaje pytanie.
Rodzic odpowiada.
Patrzy. Uśmiecha się. Komentuje. Rozmawia.
W ten sposób tworzą się połączenia neuronalne odpowiedzialne za rozwój języka, inteligencji emocjonalnej oraz zdolności społecznych.
Problem pojawia się wtedy, gdy odpowiedzi zaczyna brakować.
Kiedy dziecko „serwuje piłkę”, a rodzic patrzy w ekran.
Co pokazują badania naukowe?
W ostatnich latach badania dotyczące wpływu technologii na relacje rodzinne nabrały ogromnego tempa.
Podczas konferencji poświęconych rozwojowi dzieci i mediom cyfrowym, takich jak „Digital Media and Developing Mind”, wielokrotnie podkreślano, że największym zagrożeniem nie jest sam ekran.
Największym zagrożeniem jest rozproszona uwaga rodzica.
Badania prowadzone przez naukowców z University of Alabama sugerują, że matki intensywnie korzystające z mediów społecznościowych rozmawiają ze swoimi dziećmi nawet o około 29 procent mniej niż osoby korzystające z nich sporadycznie.
Co ciekawe, efekt ten utrzymuje się również po odłożeniu telefonu.
Dlaczego?
Ponieważ mózg nadal przetwarza informacje, które chwilę wcześniej konsumował. Fizycznie jesteśmy przy dziecku. Mentalnie nadal znajdujemy się w cyfrowym świecie.
Naukowcy określają to jako „wylogowanie umysłu”.
Dziecko widzi więcej, niż nam się wydaje
Rodzice często zakładają, że dziecko nie zwraca uwagi na ich zachowanie.
To błędne założenie.
Dzieci są niezwykle wrażliwe na sygnały społeczne.
Widzą, kiedy rodzic jest zaangażowany. Widzą, kiedy słucha. Widzą również, kiedy ich nie słucha.
Badania obserwacyjne prowadzone w restauracjach, na placach zabaw i w domach rodzinnych pokazują, że dzieci bardzo szybko reagują na brak uwagi.
Najpierw próbują przyciągnąć wzrok rodzica.
Potem zaczynają mówić głośniej.
Następnie stają się bardziej impulsywne.
Jeżeli to nie działa, pojawia się frustracja, płacz lub wybuch złości.
Wielu rodziców interpretuje to jako niegrzeczne zachowanie.
Tymczasem bardzo często jest to desperacka próba odzyskania kontaktu.
Smartfon jako rywal o uwagę
Niektórzy eksperci używają określenia „konkurencja o uwagę”.
Jeszcze nigdy w historii dziecko nie musiało rywalizować z urządzeniem, które zostało zaprojektowane przez tysiące psychologów, programistów i specjalistów od ludzkich zachowań.
Media społecznościowe nie walczą o nasze pieniądze.
Walczą o naszą uwagę.
Każde powiadomienie. Każdy film. Każde przewinięcie.
To element systemu, którego celem jest zatrzymanie nas przy ekranie jak najdłużej.
W tej walce dziecko nie ma szans.
Nie dlatego, że jest mniej ważne.
Dlatego, że algorytmy są zaprojektowane tak, aby wykorzystywać biologiczne mechanizmy naszego mózgu.
Pętla dopaminowa, która odbiera nam teraźniejszość
Za każdym razem, gdy odblokowujemy telefon, nasz mózg otrzymuje niewielką dawkę oczekiwania na nagrodę.
Może pojawiła się nowa wiadomość. Może ktoś polubił nasz post. Może wydarzyło się coś interesującego.
To właśnie dopamina sprawia, że tak trudno przerwać scrollowanie.
Nie dlatego, że jesteśmy słabi.
Dlatego, że jesteśmy ludźmi.
Problem polega na tym, że podczas gdy nasz mózg szuka kolejnej cyfrowej nagrody, obok dzieje się prawdziwe życie.
Pierwszy samodzielnie narysowany domek.
Pierwsze poprawnie wypowiedziane słowo.
Pierwsza opowieść o wydarzeniach w przedszkolu.
To momenty, których nie da się odtworzyć.
Nie można ich przewinąć wstecz.
Największy koszt telefonu
Największym kosztem korzystania z telefonu nie jest czas.
Największym kosztem jest utracona obecność.
Większość rodziców nie będzie za kilkanaście lat pamiętać filmiku obejrzanego podczas rodzinnego obiadu.
Zapamiętają natomiast moment, którego nie zauważyli.
Pierwszy występ. Pierwszy sukces. Pierwszą ważną rozmowę.
Dzieci nie potrzebują rodziców idealnych.
Potrzebują rodziców dostępnych.
Takich, którzy od czasu do czasu odłożą telefon i naprawdę będą obok.
Jak odzyskać relację?
Dobra wiadomość jest taka, że nie trzeba wyrzucać smartfona do kosza.
Nie chodzi o walkę z technologią.
Chodzi o odzyskanie kontroli.
Warto zacząć od prostych zasad:
- Nie korzystaj z telefonu podczas wspólnych posiłków.
- Wyłącz zbędne powiadomienia.
- Stwórz w domu strefy wolne od ekranów.
- Odkładaj telefon podczas zabawy z dzieckiem.
- Poświęć codziennie choćby 20 minut wyłącznie na kontakt z dzieckiem.
Dla dziecka te 20 minut może znaczyć więcej niż najdroższy prezent.
Zakończenie
Kiedyś nasze dzieci nie będą pamiętały, jaki model telefonu mieliśmy.
Nie będą pamiętały liczby polubień pod naszym zdjęciem.
Nie będą pamiętały wiadomości, które wtedy odpisywaliśmy.
Zapamiętają natomiast coś znacznie ważniejszego.
Czy byliśmy obecni.
Czy patrzyliśmy im w oczy.
Czy słuchaliśmy.
Czy czuli, że są ważniejsze od ekranu.
Bo prawda jest prosta.
Dzieci nie potrzebują rodziców online.
Potrzebują rodziców obecnych.
Odzyskaj kontrolę
Jeżeli chcesz odzyskać kontrolę nad technologią i nauczyć się budować zdrową relację z telefonem, sięgnij po moją książkę „Offline. Jak odnaleźć równowagę w cyfrowym świecie”.
Znajdziesz w niej praktyczne strategie ograniczania cyfrowych rozpraszaczy, budowania uważności oraz odzyskiwania czasu dla tego, co naprawdę ważne – rodziny, relacji i własnego życia.
