Tego, jaki wpływ ma telefon na Twój mózg, prawdopodobnie nie wiedziałeś. Dowiedz się, jak smartfon wpływa na koncentrację, pamięć, stres, dopaminę i zdolność odpoczynku. Poznaj pierwszych 5 mechanizmów potwierdzonych badaniami.
Wstęp
Smartfon stał się jednym z najważniejszych przedmiotów codziennego życia. Budzi nas rano, prowadzi do pracy, przypomina o spotkaniach, pozwala kontaktować się z bliskimi i dostarcza niemal nieograniczonej ilości informacji. Korzystamy z niego tak często, że przestaliśmy zauważać, jak bardzo wpływa na sposób funkcjonowania naszego mózgu.
Jeszcze kilkanaście lat temu naukowcy zastanawiali się, czy nowe technologie zmienią nasze zachowania. Dziś odpowiedź jest jednoznaczna – zmieniają. Badania z zakresu psychologii poznawczej i neuronauki pokazują, że smartfon wpływa na uwagę, pamięć, emocje, podejmowanie decyzji, a nawet sposób odczuwania szczęścia. Co ważne, większość tych zmian zachodzi stopniowo i często pozostaje niezauważona.
Nie oznacza to jednak, że telefon jest naszym wrogiem. Problemem nie jest samo urządzenie, ale sposób, w jaki z niego korzystamy. Świadome używanie technologii pozwala czerpać z niej korzyści bez ponoszenia wysokich kosztów dla zdrowia psychicznego i sprawności umysłowej.
W książce „Offline. Jak odnaleźć równowagę w cyfrowym świecie” opisuję mechanizmy, dzięki którym możemy odzyskać kontrolę nad własną uwagą. Zanim jednak zaczniemy szukać rozwiązań, warto zrozumieć, co dzieje się w naszym mózgu każdego dnia.
1. Telefon zmienia sposób, w jaki utrzymujesz uwagę
Dlaczego coraz trudniej się skupić?
Jeszcze kilka lat temu większość osób potrafiła przez kilkadziesiąt minut czytać książkę lub wykonywać jedno zadanie bez większych problemów. Dzisiaj wiele osób odruchowo sięga po telefon już po kilku minutach. Nie dlatego, że wydarzyło się coś ważnego, lecz dlatego, że mózg przyzwyczaił się do ciągłych bodźców.
Każde powiadomienie działa jak sygnał alarmowy. Nawet jeśli go zignorujesz, część Twojej uwagi zostaje oderwana od wykonywanej czynności. Mózg potrzebuje później czasu, aby ponownie osiągnąć pełne skupienie.
To właśnie dlatego coraz częściej odnosimy wrażenie, że pracujemy długo, ale niewiele z tego wynika.
Przykład
Wyobraź sobie osobę przygotowującą ważny raport. W ciągu godziny telefon zawibrował sześć razy. Odczytanie każdego powiadomienia trwało zaledwie kilka sekund, ale powrót do pełnego skupienia zajmował po kilka minut. W efekcie godzina pracy zamieniła się w serię krótkich, mało efektywnych sesji.
2. Powiadomienia zwiększają poziom stresu
Twój mózg pozostaje w stanie ciągłej gotowości
Każde powiadomienie uruchamia mechanizmy odpowiedzialne za orientację i ocenę zagrożenia. Mózg nie wie, czy dźwięk telefonu oznacza wiadomość od znajomego, pilny e-mail od szefa czy informację o problemie w rodzinie. Dlatego reaguje automatycznie.
Jeżeli takich sygnałów pojawia się kilkadziesiąt lub nawet kilkaset dziennie, organizm praktycznie nie ma okazji do pełnego odpoczynku. Utrzymuje się podwyższony poziom napięcia, który z czasem może prowadzić do przewlekłego zmęczenia.
Coraz więcej osób mówi, że czuje się zmęczonych, mimo że fizycznie nie wykonują ciężkiej pracy. Bardzo często przyczyną jest właśnie przeciążenie informacyjne.
Przykład
Osoba pracująca zdalnie otrzymuje wiadomości z komunikatorów, e-maili, mediów społecznościowych oraz aplikacji bankowych. Każde z tych powiadomień wydaje się nieistotne, jednak ich suma skutecznie utrzymuje mózg w stanie ciągłej czujności.
3. Smartfon osłabia pamięć roboczą
Coraz mniej zapamiętujemy
Pamięć robocza odpowiada za przechowywanie informacji potrzebnych „tu i teraz”. To dzięki niej pamiętasz numer telefonu przez kilka sekund lub kolejne kroki wykonywanego zadania.
Problem polega na tym, że telefon przejął wiele funkcji naszej pamięci. Nie zapamiętujemy numerów telefonów, adresów, terminów ani tras. Wiemy, że wszystko znajduje się w urządzeniu.
Mózg działa ekonomicznie. Jeśli uzna, że dana umiejętność nie jest potrzebna, zaczyna wykorzystywać ją coraz rzadziej.
Przykład
Jeszcze dwadzieścia lat temu wiele osób znało na pamięć kilkanaście numerów telefonów. Dzisiaj niektórzy nie pamiętają nawet numeru własnego partnera.
4. Smartfon uzależnia mózg od dopaminy
Dlaczego tak trudno odłożyć telefon?
Każde nowe powiadomienie, polubienie czy wiadomość może wywołać niewielki wyrzut dopaminy – neuroprzekaźnika odpowiedzialnego za motywację i oczekiwanie nagrody.
Nie chodzi o samą wiadomość. Największą rolę odgrywa niepewność. Nie wiemy, co zobaczymy po odblokowaniu ekranu, dlatego sprawdzamy telefon coraz częściej.
To dokładnie ten sam mechanizm, który wykorzystują automaty do gier losowych.
Im częściej odbieramy nieprzewidywalne nagrody, tym silniejszy staje się nawyk sięgania po telefon.
Przykład
Miałeś sprawdzić jedną wiadomość. Po dwudziestu minutach nadal przeglądasz filmy, rolki i kolejne posty, nie pamiętając nawet, po co odblokowałeś telefon.
5. Coraz trudniej wytrzymać chwilę ciszy
Mózg zapomina, jak odpoczywać
Jeszcze niedawno kolejka do lekarza, podróż autobusem czy spacer były chwilami, podczas których człowiek po prostu myślał. Dzisiaj niemal automatycznie wyciągamy telefon.
Problem polega na tym, że właśnie podczas takich chwil mózg porządkuje wspomnienia, przetwarza informacje i tworzy nowe pomysły.
Jeżeli każdą wolną minutę wypełniamy ekranem, odbieramy sobie możliwość naturalnej regeneracji.
Przykład
Wielu przedsiębiorców przyznaje, że najlepsze pomysły przychodziły im podczas spaceru lub jazdy samochodem. Gdy każda wolna chwila zostaje zastąpiona przewijaniem mediów społecznościowych, takich momentów jest coraz mniej.
Podsumowanie
Telefon stał się nieodłącznym elementem codziennego życia, ale jego wpływ na mózg jest znacznie większy, niż większość osób przypuszcza. Osłabiona koncentracja, większy poziom stresu, problemy z pamięcią, uzależnienie od dopaminy i utrata umiejętności odpoczynku to dopiero początek zmian, które zachodzą w naszym układzie nerwowym.
Dobra wiadomość jest taka, że mózg zachowuje zdolność do adaptacji przez całe życie. Nawet niewielkie zmiany w codziennych nawykach mogą poprawić koncentrację, pamięć i samopoczucie. Właśnie temu poświęcona jest moja książka „Offline. Jak odnaleźć równowagę w cyfrowym świecie”, w której pokazuję praktyczne sposoby odzyskania kontroli nad własną uwagą.
W drugiej części artykułu omówimy kolejne pięć zjawisk, między innymi wpływ telefonu na sen, kreatywność, podejmowanie decyzji oraz zmęczenie poznawcze.
Great content! Keep up the good work!