Telefon wpływa na Twój mózg bardziej, niż myślisz. Dowiedz się, jak smartfon pogarsza sen, osłabia głębokie myślenie, zmniejsza kreatywność, powoduje zmęczenie poznawcze i utrudnia podejmowanie racjonalnych decyzji.
Wstęp
W pierwszej części artykułu pokazaliśmy, że smartfon wpływa na znacznie więcej niż tylko sposób komunikacji. Dowiedzieliśmy się, jak zmienia koncentrację, podnosi poziom stresu, osłabia pamięć roboczą, uzależnia mózg od dopaminy oraz odbiera nam umiejętność prawdziwego odpoczynku.
To jednak dopiero początek. Współczesna neuronauka coraz wyraźniej pokazuje, że sposób korzystania z telefonu wpływa również na jakość snu, zdolność logicznego myślenia, kreatywność oraz podejmowanie decyzji. Co więcej, większość tych zmian rozwija się stopniowo. Nie zauważamy ich z dnia na dzień, ponieważ organizm potrafi przez długi czas przystosowywać się do coraz większej liczby bodźców.
W książce „Offline. Jak odnaleźć równowagę w cyfrowym świecie” pokazuję, że problemem nie jest sama technologia. Problem zaczyna się wtedy, gdy ekran przejmuje kontrolę nad naszym czasem, uwagą i sposobem funkcjonowania mózgu.
W tej części poznasz pięć kolejnych mechanizmów, które mogą wyjaśniać, dlaczego coraz trudniej się wysypiamy, koncentrujemy, tworzymy nowe pomysły i podejmujemy rozsądne decyzje.
6. Telefon pogarsza jakość snu
Dobry sen zaczyna się na długo przed zamknięciem oczu
Wiele osób kończy dzień dokładnie w ten sam sposób – leżąc w łóżku z telefonem w ręku. Przeglądają media społecznościowe, odpowiadają na wiadomości, oglądają filmy lub czytają wiadomości. Wydaje się to niewinnym sposobem na relaks, ale dla mózgu jest sygnałem, że dzień jeszcze się nie skończył.
Światło emitowane przez ekran, szczególnie jego niebieska część, ogranicza wydzielanie melatoniny – hormonu odpowiedzialnego za regulację rytmu dobowego. W efekcie zasypiamy później, śpimy płycej i częściej budzimy się w nocy. Nawet jeśli liczba przespanych godzin pozostaje podobna, jakość snu ulega pogorszeniu.
Nie mniej istotne są treści, które konsumujemy przed snem. Dynamiczne filmy, gorące dyskusje w mediach społecznościowych czy stresujące wiadomości pobudzają układ nerwowy dokładnie wtedy, gdy powinien się wyciszać. Mózg zamiast przygotowywać organizm do regeneracji pozostaje w stanie wysokiej aktywności.
Przykład z życia
Wyobraź sobie dwie osoby, które kładą się spać o tej samej godzinie. Pierwsza odkłada telefon godzinę wcześniej i czyta książkę. Druga do ostatniej chwili przewija krótkie filmy. Rano obie twierdzą, że spały osiem godzin, ale tylko jedna z nich budzi się naprawdę wypoczęta.
Jak temu zapobiec?
Najprostszą zmianą jest odłożenie telefonu przynajmniej godzinę przed snem. Warto również zrezygnować z trzymania go na stoliku nocnym. Zwykły budzik często okazuje się lepszym rozwiązaniem niż smartfon kuszący kolejnymi powiadomieniami.
7. Telefon osłabia zdolność głębokiego myślenia
Coraz trudniej skupić się na jednym problemie
Jeszcze kilkanaście lat temu większość ludzi bez większego problemu czytała książki, analizowała długie teksty lub przez kilkadziesiąt minut pracowała nad jednym zadaniem. Dzisiaj wiele osób odruchowo sprawdza telefon już po kilku minutach.
Mózg przyzwyczajony do krótkich filmów, nagłówków i szybkich wiadomości zaczyna oczekiwać ciągłych zmian. W efekcie trudniej utrzymać uwagę na wymagających zadaniach. Głębokie myślenie, które jest niezbędne do rozwiązywania złożonych problemów, zostaje zastąpione powierzchownym przeglądaniem informacji.
To właśnie dlatego coraz więcej osób ma poczucie, że jest świetnie poinformowanych, ale jednocześnie coraz rzadziej poświęca czas na spokojną analizę i refleksję.
Przykład z życia
Przedsiębiorca planuje strategię rozwoju swojej firmy. Co kilka minut odbiera powiadomienia z komunikatorów i mediów społecznościowych. Po dwóch godzinach pracy ma otwartych kilkanaście okien przeglądarki, ale nadal nie podjął żadnej decyzji.
Jak temu zapobiec?
Codziennie wygospodaruj przynajmniej trzydzieści minut pracy bez telefonu. Wyłącz powiadomienia, zamknij komunikatory i skup się na jednym zadaniu. Taki trening wzmacnia zdolność głębokiego myślenia.
8. Telefon zmniejsza kreatywność
Najlepsze pomysły rodzą się wtedy, gdy mózg ma przestrzeń
Kreatywność nie pojawia się pod wpływem presji ani nadmiaru bodźców. Powstaje wtedy, gdy mózg ma czas na swobodne łączenie informacji zapisanych w pamięci.
Problem polega na tym, że każdą wolną chwilę wypełniamy telefonem. Stoimy w kolejce, jedziemy autobusem, czekamy na spotkanie – zamiast pozwolić myślom swobodnie płynąć, sięgamy po ekran.
To właśnie w takich chwilach mózg pracuje w tzw. trybie domyślnym. W tym stanie powstają nowe pomysły, rozwiązania problemów i twórcze skojarzenia. Gdy nieustannie dostarczamy mu gotowych treści, odbieramy mu możliwość samodzielnego tworzenia.
Przykład z życia
Wielu pisarzy, naukowców i przedsiębiorców przyznaje, że najlepsze pomysły pojawiały się podczas spaceru, biegania lub jazdy samochodem, a nie podczas przeglądania internetu.
Jak temu zapobiec?
Zaplanuj codziennie kilkanaście minut bez telefonu. Spacer bez słuchawek, chwila ciszy na balkonie czy zwykłe patrzenie przez okno mogą pobudzić kreatywność skuteczniej niż kolejna godzina w mediach społecznościowych.
9. Telefon powoduje ciągłe zmęczenie poznawcze
Twój mózg pracuje nawet wtedy, gdy wydaje Ci się, że odpoczywasz
Zmęczenie kojarzy się najczęściej z wysiłkiem fizycznym. Tymczasem równie wyczerpująca może być nadmierna liczba informacji docierających do mózgu.
Każdego dnia odbieramy setki wiadomości, e-maili, reklam, filmów i powiadomień. Mózg nieustannie ocenia, które z nich są ważne, a które można zignorować. Choć proces ten odbywa się automatycznie, wymaga ogromnych ilości energii.
Dlatego wiele osób wieczorem odczuwa psychiczne wyczerpanie, mimo że cały dzień spędziło przy biurku. Paradoks polega na tym, że zamiast odpocząć, sięga po telefon i dostarcza mózgowi kolejnych bodźców.
Przykład z życia
Po zakończeniu pracy postanawiasz „na chwilę” sprawdzić media społecznościowe. Mija czterdzieści minut. Odkładasz telefon jeszcze bardziej zmęczony niż wcześniej, bo Twój mózg właśnie przetworzył setki nowych informacji.
Jak temu zapobiec?
Prawdziwy odpoczynek nie polega na zmianie jednego ekranu na drugi. Czas spędzony na spacerze, rozmowie z bliskimi czy czytaniu książki pozwala mózgowi regenerować się znacznie skuteczniej.
10. Telefon utrudnia podejmowanie racjonalnych decyzji
Przeciążony mózg częściej kieruje się emocjami
Każdego dnia podejmujemy tysiące decyzji. Większość z nich jest drobna i wydaje się nieistotna. Odpisać na wiadomość? Otworzyć powiadomienie? Obejrzeć kolejny film? Kliknąć w reklamę?
Każda taka decyzja wykorzystuje część naszych zasobów poznawczych. Im bardziej zmęczony jest mózg, tym chętniej wybiera rozwiązania szybkie i wygodne, zamiast tych najlepiej przemyślanych.
To właśnie dlatego po całym dniu spędzonym przed ekranami łatwiej ulegamy impulsywnym zakupom, odkładamy ważne zadania lub wybieramy rozwiązania, które przynoszą natychmiastową przyjemność, ale niekoniecznie są korzystne w dłuższej perspektywie.
Przykład z życia
Wracasz zmęczony z pracy. Planowałeś przygotować zdrową kolację i poczytać książkę. Zamiast tego zamawiasz fast food i spędzasz godzinę na przeglądaniu telefonu. Nie dlatego, że zabrakło Ci silnej woli. Twój mózg był już zwyczajnie przeciążony.
Jak temu zapobiec?
Najważniejsze decyzje podejmuj wtedy, gdy Twój umysł jest wypoczęty. Ogranicz liczbę niepotrzebnych powiadomień i chwil, w których telefon odrywa Cię od tego, co naprawdę ważne.
Podsumowanie
Choć smartfon jest niezwykle użytecznym narzędziem, jego wpływ na funkcjonowanie mózgu jest znacznie większy, niż większość z nas przypuszcza. Pogarsza jakość snu, utrudnia głębokie myślenie, ogranicza kreatywność, prowadzi do zmęczenia poznawczego i sprawia, że coraz częściej podejmujemy decyzje pod wpływem emocji zamiast rozsądku.
Najważniejsze jest jednak to, że żaden z tych procesów nie jest nieodwracalny. Mózg posiada niezwykłą zdolność adaptacji. Wystarczy świadomie ograniczyć liczbę cyfrowych bodźców, aby stopniowo odzyskać koncentrację, poprawić jakość snu i zwiększyć sprawność umysłową.
W trzeciej części artykułu przyjrzymy się kolejnym pięciu mechanizmom. Dowiesz się, dlaczego telefon osłabia empatię, zwiększa poziom lęku i FOMO, skraca cierpliwość, prowadzi do przeciążenia informacyjnego oraz uczy mózg nieustannego poszukiwania szybkiej nagrody.
Przeczytaj też:
Tego, jaki wpływ ma telefon na Twój mózg, prawdopodobnie nie wiedziałeś (część 1)
